مقيس إلى الخارج كليّة ، تقبل الصدق على كثيرين ، و من حيث إنّها كيفيّة نفسانيّة من غير مقايسة إلى الخارج جزئيّة . [ تتمه ] ترجمه و توضيح مرحلهء دوم : دربارهء تقسيم وجود به وجود خارجى و وجود ذهنى است و در اين مرحله يك فصل ( و يك تتمّه ) است « 1 » . فصل اول : بررسى اقوال و دلايل وجود ذهنى 1 - نظريه مشهور ميان حكماء : مشهور ميان حكماء ( در باب وجود ذهنى ) اين است كه براى ماهيات ، وراى وجود خارجى - و آن ( وجود خارجى ) وجودى است كه در ظرف آن وجود ، آثار « 2 » مطلوب از ماهيات بر آنها مترتب مىگردد - وجود ديگرى است كه در ظرف آن وجود آثار ( مطلوب از ماهيات ) بر آنها مترتب نمىشود و ( اين وجود ) وجود ذهنى ناميده مىشود . در نتيجه ( از باب مثال ) انسان موجود در خارج ( آثار خاصى دارد ، زيرا ) به لحاظ اينكه جسم است ، مىتوان در آن ابعاد سه گانه فرض نمود ، و به لحاظ اينكه نبات و حيوان و انسان است داراى نفس نباتى و حيوانى و ناطقه است و همراه با اين وجود ( خارجى ) آثار « 3 » اين اجناس و فصول

--> ( 1 ) در مجموع اين مرحله مطالب زير مورد بحث قرار گرفته است : الف : اقوال در باب وجود ذهنى . ب : دلايل قول مشهور ميان حكماء . ج : دلايل نادرستى دو قول ديگر ( قول به شبح و قول به اضافه ) . د : بررسى اشكالات وجود ذهنى و پاسخ آنها . ( 2 ) مراد از اثر در اين مقام كمال ( فعليت ) شىء است ، خواه كمال اوّل كه حقيقت شىء به واسطهء آن تمام مىگردد مانند حيوانيت و نطق در انسان ، يا كمال دوّم كه پس از تمام شدن ذات و حقيقت هرچيز بر آن مترتب مىشود ، مانند تعجب و ضحك براى انسان . [ مصنف ( قده ) ] ( 3 ) خاصيت و اثر نبات تغذيه و رشد است و اين اثر بر انسان خارجى مترتب است ، و اثر خاص -